ชื่อพันธุ์

-

ขาหนี่ 117 (Khah Ni 117)

ชนิด

-

ข้าวเจ้า

คู่ผสม

-

ประวัติพันธุ์

-

พันธุ์ข้าวขาหนี่ ตามภาษาปกาเกอะญอเรียกว่า บือกอ แปลว่า ข้าวแดง จากข้อมูลการสัมภาษณ์ นางบัวแก้ว กากูล เกษตรกรชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ บ้านป่าหญ้าไทร ตำบลป่าไหน่ อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ บอกว่ามารดาของตนนำพันธุ์มาจากตำบลสันทราย อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ มาปลูกที่บ้านป่าหญ้าไทร ตั้งแต่ปี 2539 เป็นพันธุ์ที่มีการเจริญเติบโตดี ผลผลิตสูง คุณภาพการหุงต้มดี เกษตรกรชาติพันธุ์ลาหู่บ้านขอนม่วง ซึ่งเป็นหมู่บ้านใกล้เคียง จึงมาขอเมล็ดพันธุ์ไปปลูก ต่อมาได้ขยายพื้นที่ปลูกเพิ่มขึ้นและเป็นที่นิยมปลูกของเกษตรกรทั้ง 2 หมู่บ้าน และเกษตรกรชาติพันธุ์ลาหู่เรียกชื่อพันธุ์ข้าวตามภาษาของตนเองว่า ขาหนี่ แปลว่า ข้าวเมล็ดลาย ตามลักษณะเมล็ดข้าวเปลือกที่มีแถบสีน้ำตาล ในปี 2547 นายนิพนธ์ บุญมี เจ้าพนักงานการเกษตร 6 ศูนย์วิจัยข้าวเชียงใหม่ อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ ได้เก็บรวบรวมพันธุ์จากแปลงนาเกษตรกรบ้านขอนม่วง หมู่ที่ 3 ตำบลป่าไหน่ อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ ให้รหัสรวบรวมเป็น SPTC04005 และได้นำมาปลูกขยายและแนะนำให้เกษตรกรปลูกในพื้นที่โครงการสถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงตามพระราชดำริดอยม่อนล้าน อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ (ความสูงระดับทะเลปานกลาง 700 เมตร) ระหว่างปี 2548 – 2552 ต่อมาพบว่า พันธุ์ข้าวขาหนี่ (SPTC04005) มีหลายลักษณะปะปนกัน เช่น ความสูง สีข้าวกล้อง สีกาบใบ รวมถึงวันออกดอกและวันสุกแก่ที่ไม่พร้อมกัน ในฤดูนาปี 2553 จึงได้สุ่มเก็บและคัดเลือกรวงข้าวจากแปลงนาเกษตรกร และนำมาปลูกคัดเลือก สายพันธุ์บริสุทธิ์แบบรวงต่อแถว ในพื้นที่โครงการสถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงตามพระราชดำริดอยม่อนล้าน อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ ในฤดูนาปี 2554 จำนวน 187 แถว คัดเลือกได้ จำนวน 41 สายพันธุ์ ในฤดูนาปี 2555 ปลูกศึกษาพันธุ์ขั้นสูง เปรียบเทียบกับขาหนี่ (พันธุ์ท้องถิ่น) ในฤดูนาปี 2556 ปลูกเปรียบเทียบผลผลิตภายในสถานี ที่โครงการสถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงตามพระราชดำริ ดอยม่อนล้าน อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ ฤดูนาปี 2557 ปลูกรักษาพันธุ์ เนื่องจากไม่ได้รับการจัดสรรงบประมาณ ฤดูนาปี 2558 เปรียบเทียบผลผลิตระหว่างสถานีที่บ้านยางเปา ตำบลอมก๋อย อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ บ้านโป่งลมแรง ตำบลแม่วิน อำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่ และบ้านเลาลิ่ว ตำบลแม่สลองใน อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย เปรียบเทียบผลผลิตในนาราษฎร์ ที่บ้านสบโขง ตำบลสบโขง อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ บ้านห้วยหญ้าไซ ตำบลป่าแดด อำเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย และบ้านน้ำรีพัฒนา ตำบลขุนน่าน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดน่าน ทดสอบปฏิกิริยาต่อโรคไหม้ ที่ศูนย์วิจัยข้าวแม่ฮ่องสอน และเชียงราย และทดสอบปฏิกิริยาต่อแมลงบั่ว ที่ศูนย์วิจัยข้าวแพร่ ฤดูนาปี 2559 ทดสอบปฏิกิริยาต่อโรคไหม้ ที่ศูนย์วิจัยข้าวแม่ฮ่องสอน เชียงราย และเชียงใหม่ ทดสอบปฏิกิริยาต่อแมลงบั่ว ที่ศูนย์วิจัยข้าวแพร่ ทดสอบการตอบสนองต่อปุ๋ยไนโตรเจน ที่ศูนย์วิจัยข้าวแม่ฮ่องสอน และเชียงราย และทดสอบฤทธิ์ ทางชีวภาพ คือ การเป็นพรีไบโอติก และการป้องกันการทำลายดีเอ็นเอจากภาวะเครียดออกซิเดชัน ที่มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา และฤดูนาปี 2560 ทดสอบฤทธิ์ทางชีวภาพ ที่มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา ฤดูนาปี 2561 ประเมินการยอมรับของเกษตรกรต่อลักษณะทางการเกษตร คุณภาพเมล็ด ทางกายภาพและคุณภาพการหุงต้มและรับประทานโดยเกษตรกรมีส่วนร่วม ที่โครงการสถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงตามพระราชดำริดอยม่อนล้าน อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ ฤดูนาปี 2562 ทดสอบปฏิกิริยาต่อโรคไหม้ ที่ศูนย์วิจัยข้าวแม่ฮ่องสอน และเชียงใหม่ ทดสอบปฏิกิริยาต่อเพลี้ยกระโดดหลังขาว ที่ศูนย์วิจัยข้าวเชียงราย และทดสอบปฏิกิริยาต่อแมลงบั่วสภาพนา และโรงเรือน ที่ศูนย์วิจัยข้าวแพร่ ฤดูนาปี 2563 เปรียบเทียบผลผลิตระหว่างสถานี ที่บ้านแม่ลอบ ตำบลนาเกียน อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ บ้านทรายมูล ตำบลสะเมิงใต้ อำเภอสะเมิง จังหวัดเชียงใหม่ และศูนย์วิจัยข้าวแม่ฮ่องสอน ตำบลสบป่อง อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน เปรียบเทียบผลผลิตในนาราษฎร์ ที่บ้านแม่ลอบ ตำบลนาเกียน อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ บ้านป่าหญ้าไทร ตำบลป่าไหน่ อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ และบ้านปุงยาม ตำบลนาปู่ป้อม อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน และวิเคราะห์คุณภาพเมล็ดทางกายภาพ ทางเคมี และคุณภาพการหุงต้มและรับประทาน ที่ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี และแพร่

การรับรองพันธุ์

-

คณะกรรมการพิจารณาพันธุ์กรมการข้าว เมื่อวันที่ 13 กันยายน 2564

ลักษณะประจำพันธุ์

-

ไวต่อช่วงแสง

-

วันออกดอก 50 เปอร์เซ็นต์ประมาณ วันที่ 4 - 24 ตุลาคม วันเก็บเกี่ยวประมาณวันที่ 10 - 24 พฤศจิกายน

-

มีลักษณะทรงกอตั้ง ลำต้นแข็งปานกลาง

-

ความสูงประมาณ 143 เซนติเมตร - ปล้องสีเขียว แผ่นใบมีสีเขียวปลายใบม่วง ยาว 53.9 เซนติเมตร กว้าง 1.70 เซนติเมตร ลิ้นใบสีขาว มี 2 ยอด หูใบสีเขียวอ่อน ข้อต่อใบสีเขียวอ่อน ยอดเกสรตัวเมียสีขาว ยอดดอกสีขาว

-

ลักษณะรวงแน่นปานกลาง การแตกระแง้ปานกลาง รวงยาว 26.7 เซนติเมตร จำนวนเมล็ดดี 148 เมล็ดต่อรวง รวงต่อกอ 5 รวง

-

ข้าวเปลือกมีสีฟางแถบน้ำตาล ความยาวเฉลี่ย 9.96 มิลลิเมตร กว้าง 3.69 มิลลิเมตร หนา 2.33 มิลลิเมตร

-

ข้าวกล้องสีขาว ความยาวเฉลี่ย 7.03 มิลลิเมตร กว้าง 3.10 มิลลิเมตร หนา 2.07 มิลลิเมตร

-

รูปร่างเมล็ดปานกลาง (อัตราส่วนความยาวต่อความกว้าง 2.27) ท้องไข่มาก (2.40)

-

คุณภาพการสีดีมาก ได้ข้าวเต็มเมล็ดและต้นข้าว 65.3 เปอร์เซ็นต์ น้ำหนักต่อถังเท่ากับ 10.9 กิโลกรัม ข้าวเปลือก 1,000 เมล็ด หนัก 38.4 กรัม

-

ปริมาณอมิโลสต่ำ (15.1 เปอร์เซ็นต์)

-

อุณหภูมิแป้งสุกต่ำ ความคงตัวของแป้งสุกอ่อน ข้าวสุกนุ่ม ไม่มีกลิ่นหอม

-

ระยะพักตัวของเมล็ดพันธุ์ประมาณ 4 สัปดาห์

ผลผลิต

-

ผลผลิตสูงเฉลี่ย 783 กิโลกรัมต่อไร่

ลักษณะเด่น

-

เป็นพันธุ์ข้าวที่ให้ผลผลิตดี มีศักยภาพให้ผลผลิตสูงสุดถึง 783 กิโลกรัมต่อไร่ ในสภาพนาที่ความสูงระดับทะเลปานกลาง 700 - 1,000 เมตร

-

ค่อนข้างต้านทานต่อโรคไหม้ - คุณภาพการสีดีมาก และไม่ตอบสนองต่อปุ๋ยไนโตรเจน

-

เหมาะสำหรับสภาพการทำนาบนพื้นที่สูง

-

มีคุณค่าทางโภชนาการสูง โดยมีประสิทธิภาพในการเป็นพรีไบโอติก และป้องกันความเสียหายของดีเอ็นเอจากภาวะเครียดออกซิเดชันได้

ข้อควรระวัง

-

อ่อนแอมากต่อเพลี้ยกระโดดหลังขาว และอ่อนแอต่อแมลงบั่ว

พื้นที่แนะนำ

-

พื้นที่ปลูกข้าวนาขั้นบันไดที่ความสูงระดับทะเลปานกลาง 700 - 1,000 เมตร