ฟอสฟอรัส (P) เป็นองค์ประกอบที่สำคัญของ Adenosine triphosphate (ATP) นิวคลีโอไทล์ (Nucleotile) กรดนิวคลีอิก (Nucleic acids) และฟอสโฟไลปิด (Phospholipid) ฟอสฟอรัสจะช่วยในการแตกกอ การพัฒนาของราก การออกดอกและการสุกแก่ของข้าว ปุ๋ยฟอสเฟตจะจำเป็นมากสำหรับข้าวที่ระบบรากยังไม่พัฒนาเต็มที่ เช่นหลังการปักดำใหม่ๆ ดังนั้นจึงควรใส่ปุ๋ยฟอสเฟตเป็นปุ๋ยรองพื้นก่อนการปักดำหรือในวันปักดำ

        ข้าวที่ขาดฟอสฟอรัสจะแคระแกรน การแตกกอน้อย ใบแคบ สั้น ตั้งตรงและมีสีเขียวเข้ม ลำต้นผอมเรียว ข้าวจะชะงักการเจริญเติบโต จำนวนใบ จำนวนรวงและจำนวนเมล็ดต่อรวงลดลง ใบอ่อนสมบูรณ์ดีแต่ใบแก่จะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลและตายในที่สุด ถ้าพันธุ์ข้าวที่ปลูกสามารถผลิต Anthocyanin ได้ใบอาจเปลี่ยนเป็นสีแดงหรือสีม่วง ในดินที่เป็นกรดการขาดฟอสฟอรัสมักจะเกิดร่วมกับเหล็กเป็นพิษ
 

ตารางแสดงแหล่งปุ๋ยฟอสเฟตสำหรับใช้ในนาข้าวที่สำคัญ
ชนิด	สูตร	ปริมาณธาตุอาหาร	หมายเหตุ
Sigle superphosphate	Ca(H2PO4)2.H­2O­ + CaSO4).2H­2O­	7-9%P 12%S 13-20%Ca	ละลายได้ดี, มีปฏิกิริยาเป็นกลาง (16-21% P2O5)
Triple superphosphate	Ca(H2PO4)2.H­2O­	18-22%P 1.4%S 9-14%Ca	ละลายได้ดี, มีปฏิกิริยาเป็นกลาง (41-50% P2O5)
Monoammonium phosphate (MAP)	NH­4­H2PO­4	22%P11%N	ละลายได้ดี, มีปฏิกิริยาเป็นกรด (51% P2O5)
Diammonium phosphate (DAP)	(NH­2­)2CO­	20-23%P 18-21%N	ละลายได้ดี, มีปฏิกิริยาเป็นกรด (16-21% P2O5)
Urea phosphate	(NH2­)2CO+H3PO4	20%P 18%N	ละลายได้ดี  (46% P2O5)
Partly acidulated rock phosphate	Ca3(P04)2	10-11%P	ละลายน้ำได้มากกว่า 1/3 (23-26% P2O5)
Rock phosphate, บดละเอียด	Ca3(P04)2	10-17%P 33-36%Ca	ออกฤทธิ์ช้า (25-29% P2O5)

 

        สาเหตุของการขาดฟอสฟอรัสเกิดจากการมีระดับฟอสฟอรัสในดินนาต่ำหรือถูกตรึงโดยดินจนพืชนำมาใช้ประโยชน์ไม่ได้ (จะเกิดในดินที่เป็นกรดจัด) การใส่ปุ๋ยไม่เพียงพอต่อความต้องการของพืช วิธีการปลูกแบบนาหว่านมีโอกาสทำให้ข้าวขาดฟอสฟอรัสมากกว่าปลูกแบบปักดำเพราะต้นข้าวจะหนาแน่นกว่าและมีรากตื้นกว่าข้าวที่ปลูกแบบปักดำ

        การจัดการเพื่อการป้องกันและแก้ไขการขาดฟอสฟอรัสสามารถทำได้โดย การไถกลบฟางข้าวลงในแปลง เพราะถึงแม้ว่าปริมาณฟอสฟอรัสในฟางข้าวจะมีน้อย แต่จะช่วยรักษาระดับฟอสฟอรัสในดินในระยะยาว ใส่ปุ๋ยฟอสเฟต ปุ๋ยคอกและวัสดุอินทรีย์อื่นๆ ให้กับข้าวอย่างพอเพียง เพื่อชดเชยกับธาตุอาหารที่สูญเสียไปจากการเก็บเกี่ยวผลผลิต

อาการขาดธาตุฟอสฟอรัสในข้าว
ข้าวที่ไม่ได้ใส่ฟอสเฟต (ขวามือ) จะแตกกอน้อยกว่าข้าวปกติ	ต้นข้าวแคระแกรน ต้นเล็กเรียวและตั้งตรงเมื่อ   เปรียบเทียบกับต้นปกติ