แกลบ (Rice hull) เป็นผลพลอยได้จากการสีข้าว
เป็นส่วนผสมของเปลือกเมล็ด กลีบเลี้ยง ฟาง และขั้วเมล็ด ประมาณ 20-24%
ของข้าวเปลือก องค์ประกอบส่วนใหญ่ของแกลบได้แก่ เซลลูโลส และเฮมิเซลลูโลส
ประมาณ 68% ลิกนิน 19.2-24.5% เถ้า 13.2-29.0%
(ประกอบด้วยซิลิก้า 86.9-97.3%)
โดยโรงสีสามารถนำแกลบมาใช้ประโยชน์ได้หลายลักษณะ เช่น
นำมาใช้เป็นเชื้อเพลิงโดยตรงหรือแปรรูปเป็นพลังงานที่มีมูลค่าเพิ่มได้
เช่น การอัดให้เป็นแท่งเชื้อเพลิงแข็งเพื่อใช้แทนฟืนหรือถ่าน
การแปรรูปโดยกรรมวิธีที่เรียกว่าการกลั่นสลาย (pyrolysis)
เพื่อให้ได้ก๊าซและน้ำมัน การแปรรูปเป็นก๊าซเชื้อเพลิง
(gasifieation)แกลบเป็นสารอินทรีย์อย่างหนึ่งที่ไม่เน่าสลาย
และมีค่าความร้อนสูงพอที่จะใช้เป็นเชื้อเพลิงได้ดี
ในการใช้แกลบเป็นเชื้อเพลิงมีข้อเสียเพียงเล็กน้อย เช่น
เมื่อทำการเผาไหม้แล้วแกลบจะให้ปริมาณ ใช้สกัดสารซิลิก้าเถ้าสูงถึงร้อยละ 16-20 แต่เถ้าจากแกลบสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้
เช่น
ผลิตวัสดุก่อสร้างหรือผงอัด การแปรรูปแกลบให้เป็นเชื้อเพลิงที่มีมูลค่าเพิ่มมีดังนี้
1) อัดป็นแท่งเชื้อเพลิงแข็ง ซึ่งสามารถใช้แทนฟืนได้ ทนทานกว่าไม้ฟืนทั่วไปประมาณ 1 เท่าและให้ความร้อนสูงสุดที่ใกล้เคียงกัน คือ
900°ซ ทั้งนี้เพราะฟืนแกลบมีความหนาแน่นสูงกว่าฟืนไม้
2) การกลั่นสลายแกลบ (Pyrolysis) คือการให้ความร้อนแก่สารอินทรีย์ที่ปราศจากออกซิเจนหรือที่มีอากาศจำกัด ทำให้สารอินทรีย์แตกตัวออกเป็นสารประกอบอื่นๆ หรือเป็นเชื้อเพลิงที่ใช้งานได้
สารประกอบที่สำคัญที่ได้จากการกลั่นสลาย ได้แก่ ก๊าซ น้ำมัน ถ่านสุก
(char) สามารถใช้เป็นเชื้อเพลิงได้ดี
3) การผลิตก๊าชเชื้อเพลิง (Gasification)
มีปฏิกิริยาใกล้เคียงกับการกลั่นสลายแต่เกิดที่อุณหภูมิสูงกว่า
ทำให้ได้ผลิตภัณฑ์ที่อยู่ในสภาพก๊าชไฮโดรเจนและคาร์บอนมอนอกไซด์์เป็นส่วนใหญ่
ปฏิกิริยาของการผลิตก๊าชเชื้อเพลิงเกิดได้ทั้งในบรรยากาศของออกซิเจน
และคาร์บอนมอนอกได์์เป็นส่วนใหญ่
ปฏิกิริยาของการผลิตเชื้อเพลิงเกิดได้ทั้งในบรรยากาศของออกซิเจนบริสุทธิ์
หรืออากาศธรรมดา
ซึ่งในบรรยากาศของออกซิเจนจะให้ผลิตภัณฑ์ก๊าชที่มีค่าความร้อนสูงกว่าในบรรยากาศของอากาศธรรมดา
และกระบวนการผลิตก๊าชเพื่อนำไปใช้เป็นเชื้อเพลิงในกิจการต่างๆ เช่น
ผลิตไอน้ำ เดินเครื่องยนต์ หรือผลิตไฟฟ้า เป็นต้น
- ใช้เป็นเชื้อเพลิงผลิตพลังงาน ปัจจุบันนี้มีโรงสีข้าวในประเทศไทยหลายแห่งที่ติดตั้งเครื่องผลิตก๊าซเชื้อเพลิงจากแกลบ เพื่อใช้ผลิตไอน้ำ และผลิตไฟฟ้า
- ใช้เป็นวัสดุการเกษตร
- ใช้สกัดสารซิลิก้า (Silica)
- ใช้เป็นวัสดุก่อสร้าง เช่น Concrete block
- ใช้เป็นสารสำหรับใช้ในการกรอง (Activated carbon)
