แมลงวันเจาะยอดกล้า (rice seedling fly, stem mining maggot)

ชื่อวิทยาศาสตร์ :Atherigona oryzae (Malloch)  
วงศ์ : Muscidae
อันดับ :Diptera
ชื่ออื่น : แมลงวันเจาะยอด

         แมลงวันเจาะยอดกล้า A. oryzae (Malloch) ตัวเต็มวัยมีรูปร่างลักษณะคล้ายแมลงวันบ้าน  แต่มีขนาดเล็กและสีอ่อนกว่า ขนาด 3.8-4 มิลลิเมตร ส่วนอกสีเทา ส่วนท้องสีเหลืองมีจุด ขาสีเหลือง หัวมีลักษณะแหลม เป็นมุม และหนวดเรียวแหลมอย่างมีระเบียบ  ตัวเต็มวัยบินได้รวดเร็วและออกหากินในเวลากลางวัน ตัวเมียจะวางไข่ช่วงตอนเย็นเป็นฟองเดี่ยวๆ ที่เส้นใต้ใบข้าวอายุไม่ถึง 30 วัน ตัวเมียวางไข่ได้ประมาณ 100 ฟอง ไข่สีขาว ลักษณะรูปทรงกระบอก ปลายทั้งสองข้างเรียวมน ขนาด 0.3 x 1.5 มิลลิเมตร ระยะไข่ 3 วัน หนอนที่ฟักออกมาใหม่ๆ สีขาวครีม รูปร่างทรงกระบอกเรียวแหลมไปทางหัว ไม่มีขา หนอนมีการลอกคราบ 3 ครั้ง ระยะหนอน 6-10 วัน ก่อนเข้าดักแด้หนอนจะเปลี่ยนเป็นสีขาวขุ่น สีเหลืองและสีเหลืองเข้ม ระยะดักแด้ 8 วัน ระยะตัวเต็มวัย 10-12 วัน

ความสำคัญและลักษณะการทำลาย

        แมลงวันเจาะยอดกล้า เป็นแมลงศัตรูข้าวไร่ที่สำคัญที่สุดชนิดหนึ่ง ทำลายข้าวไร่ในระยะต้นกล้าถึงระยะแตกกอ   ยอดต้นข้าวที่ถูกทำลายมีอาการ "ยอดแห้ง" (deadheart) คล้ายลักษณะถูกทำลายโดยหนอนกอข้าว และต้นที่ยอดแห้งนี้จะพบหนอนเพียงตัวเดียวเท่านั้น ตัวเต็มวัยวางไข่ที่ใต้ใบ หลังจากฟักเป็นตัวหนอนแล้ว หนอนจะคืบคลานลงสู่บริเวณโคนกาบใบและอาศัยเขี่ยดูดกินอยู่ที่จุดเจริญเติบโต ของต้นข้าว    ทำให้ยอดอ่อนของต้นข้าวแสดงอาการยอดเหี่ยวและแห้งตายในที่สุด  ปรกติพบทำลายข้าวไร่น้อยมาก แต่ในปี พ.ศ. 2529 พบทำความเสียหายแก่ข้าวไร่อย่างรุนแรง ที่บ้านแม่ยอด หมู่ที่ 1 ตำบลแม่ศึก อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ข้าวไร่ที่ปลูกล่าช้ากว่าแปลงอื่นที่อยู่ใกล้เคียง ถูกหนอนแมลงวันเจาะยอดกล้าทำลายต้นกล้าเสียหายเกือบทั้งแปลง มักจะพบการระบาดทำลายต้นฤดูฝนระหว่างเดือนพฤษภาคม-มิถุนายน  และจะรุนแรงหลังระยะฝนทิ้งช่วง ตามแหล่งปลูกข้าวไร่ในภาคเหนือ โดยเฉพาะบริเวณเชิงเขาและที่สูงบนภูเขา

การป้องกันกำจัด
    1). ก่อนปลูก ควรเก็บและทำลายตอซังพืชหรือวัชพืช ซึ่งเป็นพืชอาศัยในไร่และบริเวณใกล้เคียง เพื่อกำจัดหนอนที่อาจจะอาศัยในวัชพืชและตอซังเหล่านั้น  
     2). ไม่ควรปลูกข้าวไร่ล่าช้ากว่าแปลงปลูกข้าวไร่ที่อยู่บริเวณใกล้เคียง เพื่อป้องกันการระบาดทำลายจากแมลงในชั่วที่ 2     
     3). ในแหล่งปลูกที่มีการระบาดเป็นประจำ ควรเพิ่มอัตราเมล็ดพันธุ์ต่อไร่ให้มากขึ้น       
     4). ใช้กับดักปลาป่น ดักจับและทำลายตัวเต็มวัยของแมลงวันเจาะยอดกล้า โดยใช้น้ำผสมผงซักฟอกเล็ก น้อย ใส่ลงในถาดหรือกะละมังเก่าๆ นำกระป๋องนมที่เจาะรูเล็กๆ โดยรอบ ใส่ปลาป่น (ที่ใช้เลี้ยงไก่) ผสมน้ำวางไว้ตรงกลาง   นำไปไว้แปลงปลูก และคอยเปลี่ยนน้ำหรือปลาป่นที่สกปรก แมลงวันเจาะยอดกล้าจะบินเข้ากับดัก ตกลงในน้ำที่ผสมผงซักฟอกและตาย ควรกระทำตลอดทั้งปี เพื่อลดปริมาณตัวตัวเต็มวัยของแมลงในฤดูปลูก
   5). ในแหล่งปลูกที่มีการระบาดค่อนข้าวรุนแรง และจำเป็นต้องใช้สารฆ่าแมลง ควรใช้วิธีคลุกเมล็ดก่อนปลูกด้วยสารฆ่าแมลง คาร์โบซัลแฟน  (พอสซ์ 25% เอสที) อัตรา 20  กรัมต่อเมล็ดพันธุ์ข้าวไร่  1 กิโลกรัม